KRĘGOSŁUP

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z

KRĘGOSŁUP

kościec osiowy tułowia. Składa się z 33-34 kręgów. Wyróżnia się następujące rodzaje kręgów: K. szyjne - 7, K. piersiowe - 12, K. lędźwiowe - 5, K. krzyżowe - 5, 6, K. guziczne 4-5. Każdy krąg ma kształt zamkniętego pierścienia i składa się z trzonu, położonego od strony brzusznej i z łuku kręgowego od strony grzbietowej. Otwór zamkniętego pierścienia, to otwór kręgowy, otwory wszystkich kręgów tworzą kanał kręgowy, w którym mieści się rdzeń kręgowy. Trzon kręgu jest częścią nośną kręgosłupa, łuk kręgu ochrania rdzeń kręgowy, wyrostki poprzeczne i kolczysty są miejscem przyczepów mięśni. Dwa pierwsze kręgi szyjne tj. kręg szyjny I - kręg szczytowy (atlas) i kręg szyjny II - K. obrotowy (axis) zbudowane są inaczej jak pozostałe K. z powodu połączenia stawowego między czaszką, a kręgosłupem. Kręgi szyjne, piersiowe i lędźwiowe (24 kręgi przedkrzyżowe) tworzą ruchomą część kręgosłupa, 5 kręgów krzyżowych zrośniętych jest razem tworzą kość krzyżową, 4-5 kręgów guzicznych w następstwie kościozrostu tworzą kość guziczną: zatem 9-10 kręgów tworzy nieruchomą część kręgosłupa. Zakres ruchów poszczególnych odcinków kręgosłupa jest różny. Największą ruchomość wykazuje odcinek szyjny i lędźwiowy, najmniejszą odcinek piersiowy, ponieważ kręgi w tym odcinku połączone są z żebrami. Kręgosłup człowieka ma charakterystyczne krzywizny. Kręgosłup szyjny jest wygięty do przodu (lordoza szyjna), kręgosłup piersiowy do tyłu (kifoza piersiowa), kręgosłup lędźwiowy znowu wygięty jest do przodu (lordoza lędźwiowa). Przekroczenie stopni fizjologicznych krzywizn jest stanem patologicznym, znaczna kifoza odcinka piersiowego prowadzi do powstania garbu. Trzony kręgów połączone są ze sobą 23 krążkami międzykręgowymi (dyskami). Krążki zbudowane są z chrząstki włóknistej, środkowa, galaretowata część to jądro miażdżyste. Odpowiadają one kształtem leżącym obok kręgom, są jednakże nieco większe (nieznacznie uwypuklają się z kręgosłupa), wyższe z przodu (odcinek szyjny i lędźwiowy) lub z tyłu (odcinek piersiowy), są więc odpowiedzialne za powstawanie fizjologicznych krzywizn kręgosłupa. Ich grubość stopniowo rośnie od góry ku dołowi (najgrubsze są lędźwiowe, a najcieńsze szyjne). Łączna wysokość dysków stanowi około 25% długości kręgosłupa. Składają się z twardej włóknistej osłony (pierścień włóknisty) i miękkiego, sprężystego wnętrza (jądro miażdżyste). Dzięki swojej sprężystości krążki międzykręgowe wydatnie zmniejszają wszelkie wstrząsy kręgosłupa, poza tym obie części dysku mają odrębne znaczenie. Pierścień włóknisty dzięki silnemu połączeniu z kręgami hamuje ich wzajemne ruchy, natomiast jądro miażdżyste stanowi pewnego rodzaju kulistą poduszkę wodną, na której w chwiejnej równowadze spoczywa trzon wyżej leżącego kręgu. Podczas zgięcia kręgosłupa w jedną stronę jądro przesuwa się w przeciwną. Do przepukliny (wypadnięcia) krążka dochodzi, gdy jądro miażdżyste wpukla się przez rozerwany pierścień włóknisty do kanału kręgowego. Może ono wypaść całkowicie jako wolny fragment. Jeżeli wypadnięty fragment uciska na korzenie wychodzących z rdzenia kręgowego nerwów rdzeniowych, pojawiają się objawy radykulopatii (ból odpowiadającego odcinka kręgosłupa nasilający się przy ruchach, bolesne wzmożenie napięcia mięśni przykręgowych oraz bóle i drętwienia, czasami zaburzenia czucia w obszarze zaopatrywanym przez uciśnięty nerw). Obniżenie krążków jest jednym z objawów zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa; po-woduje zmianę ustawienia elementów stawów międzykręgowych i silne bóle. W ciągu dnia, w pozycji pionowej krążki międzykręgowe pod wpływem ciężaru tułowia nieznacznie się spłaszczają, w wyniku tego wieczorem jesteśmy o około 1 cm niżsi niż rano. W wieku starczym krążki stają się trwale niższe z uwagi na ubytek wody i z tego powodu człowiek w podeszłym wieku jest niższy o około 1-2cm niż za młodu. Proces powstawania i narastania zmian zwyrodnieniowych krążka między kręgowego to dyskopatia. Jej następstwem, zwłaszcza przy współistniejącej niewydolności mięśni stabilizujących kręgosłup (mięśnie brzucha, grzbietu, szyi i lędźwi) jest niestabilność leżących w sąsiedztwie kręgów (nieprawidłowa i niekontrolowana ruchomość), a także wypadanie fragmentów jądra miażdżystego z uciskiem elementów nerwowych lub więzadłowych kręgosłupa z dominującym zespołem objawów bólowych i drętwień kończyn. Zmiany charakterystyczne dla dyskopatii mogą przez długi okres pozostawać bezobjawowe lub dawać ból tylko przy zmianie pozycji, ustępując w ruchu i spoczynku. Zapoczątkowuje proces powstawania zmian zwyrodnieniowych kręgów i stawów międzykręgowych. Przyczyną, obok fizjologicznego procesu starzenia się tkanek, jest przeciążenie. Raz uszkodzony dysk nigdy nie odzyska prawidłowej struktury, więc leczenie ma przeciwdziałać narastaniu zmian w krążku i kręgosłupie. W leczeniu stosuje się głównie metody wzmacniające mięśnie stabilizujące kręgosłup, unikanie przeciążeń, w cięższych przypadkach gorsety stabilizująco-odciążające oraz różne metody leczenia operacyjnego polegające przede wszystkim na usunięciu wypadniętych fragmentów dysku i czasami stabilizacji sąsiadujących kręgów. Na każdym etapie leczenia korzystne jest zastosowanie którejś z metod fizykoterapii.