WCZEŚNIAK

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - W - Z

WCZEŚNIAK

każdy noworodek urodzony przed 37 tyg. ciąży (prawidłowy czas trwania ciąży u kobiety wynosi 38-42 tyg.), niezależnie od ich wagi. Dzieci urodzone po 37 tyg. ciąży, niezależnie od ich urodzeniowej masy ciała, nazywane są noworodkami donoszonymi. Współczesna medycyna potrafi utrzymać przy życiu przedwcześnie urodzone dzieci i wspierać ich rozwój, aby nie różniły się od donoszonych noworodków - obecnie udaje się utrzymać przy życiu noworodki urodzone w nawet w 23-24 tyg.. W Polsce szansę na przeżycie mają raczej dzieci urodzone powyżej 24-25 tyg. trwania ciąży. Noworodki te ważą znacznie mniej niż donoszone - zdarza się, że ich waga ledwie przekracza 500g. Do utrzymania przy życiu noworodka urodzonego przedwcześnie konieczna jest nowoczesna aparatura i wyspecjalizowany personel. Warunki takie zapewniają oddziały neonatologii z intensywną terapią. Pobyt W. w oddziale jest zazwyczaj długi, może trwać nawet kilka miesięcy. Podstawowym urządzeniem jest inkuba-
tor mający zastąpić macicę (stała, właściwa temperatura i wilgotność). Z inkubatorem połączony jest respirator (urządzenie oddychające za noworodka - sztuczna wentylacja jest konieczna niekiedy przez miesiąc), jak też urządzenia kontrolujące czynności życiowe: pracę serca, oddychanie, jej ciśnienie. Podczas opieki nad noworodkiem wykorzystuje się również aparaturę umożliwiającą odżywianie, które początkowo może odbywać się drogą pozajelitową, czyli dożylnie. Dziecku dostarcza się w ten sposób białko, tłuszcze i cukry, aby zapewnić właściwy rozwój. Stosuje się w tym celu specjalne techniki, wykorzystując odpowiednie naczynia krwionośne (zwykła cienka żytka nie wytrzymuje tak dużego przeciążenia) oraz pompę, która podaje składniki żywieniowe w warunkach absolutnej sterylności. Noworodki urodzone przedwcześnie mają problemy z oddychaniem, gdyż w ich płucach jest zbyt mało substancji powierzchniowej , dzięki której zmniejsza się napięcie powierzchniowe pęcherzyków płucnych, co zapobiega ich zapadaniu się i sklejaniu podczas wydechu (w płucach zdrowych płodów wytwarza się on około 35 tyg. ciąży). Podawanie surfaktantu drogą wziewną przez rurkę intubacyjną prosto do dróg oddechowych W. umożliwia podjęcie prawidłowej funkcji przez płuca. Wyprodukowanie surfaktantu w formie leku stało się momentem przełomowym w ratowaniu W. Samo agresywne leczenie może stanowić dodatkowe zagrożenie dla W. W następstwie długotrwałej wentylacji mechanicznej rozwija się często tzw. przewlekła choroba płucna, która jest spowodowana niedojrzałością tkanki płucnej. W takich przypadkach wykorzystuje się dodatkowe leki, które pobudzają dojrzewanie tkanki płucnej szczególnie podatnej na uszkadzające działanie tlenu podawanego pod ciśnieniem w celu ratowania życia. W przyszłości takie dzieci są często pacjentami specjalnej troski, gdyż w skutek przewlekłej choroby płucnej może ujawnić się zwiększona skłonność do stanów spastycznych oskrzeli, duszności podczas infekcji czy zwiększone ryzyko zachorowania na astmę oskrzelową. Z racji niedojrzałości mózgu tkanka nerwowa jest bardzo wrażliwa na mechaniczne urazy oraz na niedostateczną ilość dostarczanego tlenu (niedotlenienie). Niedojrzałość ośrodka oddechowego w pniu mózgu może prowadzić do długich okresów bezdechu. Tkanka mózgowa W. jest też bardzo podatna na krwawienia, które mogą szerzyć się do komór mózgowych. Krwotoki lub niedokrwienne zawały mózgu (udar) są często wynikiem zarówno niskiego, jak i podwyższonego ciśnienia krwi (np. zbyt szybkie przetaczanie płynów). Mózg noworodka niedonoszonego jest też bardziej wrażliwy na hiperbilirubinemię (nadmiar bilirubiny prowadzący do tzw. żółtaczki noworodków wynikającej głównie z niedojrzałości wątroby). Charakterystycznym dla W. zaburzeniem jest retinopatia W. (u noworodków o wadze poniżej 1 kg rozwija się w około 80% przypadków, rzadko powyżej 1,5 kg). Wynika z niedorozwoju naczyń krwionośnych siatkówki i stymulowane jest stosowaniem dużych stężeń tlenu do oddychania. Powoduje ona obustronne uszkodzenie narządu wzroku prowadzące do różnego stopnia upośledzenia widzenia (nawet ślepoty). Pozytywne aspektem niedojrzałości jest większa plastyczność mózgu, przy czym jego tkanka może zastępować czynnościowo te obszary, które zostały uszkodzone we wczesnym okresie życia (uszkodzenia powstałe w dojrzalszej tkance nerwowej wpływają w zauważalny sposób na dalsze funkcjonowanie układu nerwowego).